;W ramach naszej witryny stosujemy pliki cookies w celu świadczenia Państwu usług na najwyższym poziomie, w tym w sposób dostosowany do indywidualnych potrzeb. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zamieszczane w Państwa urządzeniu końcowym. Szczegółowe informacje znajdują się w POLITYCE PRYWATNOŚCI I WYKORZYSTYWANIA PLIKÓW COOKIES. OK, rozumiem

Polskie Towarzystwo Parazytologiczne

    



Dr hab. Jadwiga Grabda

©Fot. archiwum rodzinne Hanny Piech z d. Grabda

Jadwiga Grabda z domu Siwak urodziła się 27 października 1907 roku w Warszawie. W latach 1927 ÷ 1932 studiowała zoologię na Wydziale Matematyczno-Przyrodniczym Uniwersytetu Warszawskiego. Już w tym czasie zainteresowała się parazytologią, którą zgłębiała pod opieką naukową prof. Konstantego Janickiego. Po ukończeniu rocznego Studium Pedagogicznego (1932/1933) i czteroletniej praktyce dydaktycznej uzyskała dyplom nauczyciela szkół średnich.

W roku 1933 podjęła pracę na stanowisku asystenta w Instytucie Biologii Doświadczalnej im. M. Nenckiego, a w roku następnym w Muzeum Zoologicznym w Warszawie. W roku 1933 prowadziła badania pasożytów ryb z Morza Czarnego w Biologicznej Stacji w Agigea w Rumunii, a w roku następnym w Biologicznej Stacji w Varnie w Bułgarii. Oba pobyty zaowocowały opublikowaniem kilku artykułów i zapoczątkowały zainteresowanie dr Jadwigi Grabdy tematyką pasożytów ryb morskich.

W latach 1946 ÷ 1954 pracowała w Zakładzie Parazytologii i Chorób Inwazyjnych Instytutu Weterynarii w Bydgoszczy na stanowisku adiunkta. Po likwidacji tego zakładu przeniosła się do Olsztyna, gdzie w Wyższej Szkole Rolniczej została kierownikiem Pracowni Chorób Ryb Instytutu Weterynarii, gdzie zajmowała się diagnozowaniem i zwalczaniem chorób ryb w gospodarstwach  hodowlanych, w jeziorach i rzekach.

W 1963 roku na Uniwersytecie Warszawskim obroniła pracę doktorską zatytułowaną „Cykl życiowy i morfogeneza Lernaea cyprinacea L.”, którą w tym samym roku opublikowała w Acta Parasitologica Polonica. Od roku 1966 pracowała na stanowisku adiunkta w Zakładzie Chorób Ryb Instytutu Ichtiologii Wyższej Szkoły Rolniczej w Szczecinie.

Dr Jadwiga Grabda pozostawiła cenny i trwały dorobek z zakresu parazytologii, który obejmuje ponad 100 prac popularnonaukowych i naukowych, z których część zaginęła w okresie wojennym. Rozpoczęła go opublikowana praca magisterska pt. Ancyrocephalus vistulensis n. sp., un nouveau trematode parasite du silure (Silurus glanis L.)”. Zebrane podczas pracy w Instytucie Medycyny Weterynaryjnej wyniki badań opublikowane zostały w szeregu prac poświęconych pasożytom zwierząt domowych oraz metodom zwalczania inwazji pasożytniczych.

Do tematyki badań związanych z pasożytami ryb morskich powróciła pracując w Szczecinie. Tam też opublikowała liczne prace poświęcone biologii i taksonomii pasożytniczych widłonogów, w tym na podstawie własnych badań laboratoryjnych opisowi pełnego cyklu rozwojowego Lernaea cyprinacea L., a także faunie pasożytniczej wielu gatunków ryb.

W tym samym roku rozpoczęła badania patogenicznych dla człowieka larw trzeciego stadium nicieni Anisakis simplex. Badania dotyczyły biologii, a także czynników fizyczno-chemicznych regulujących żywotność i rozwój pasożyta. Po raz pierwszy in vitro zbadany został jego cykl rozwojowy. Dalsze badania doprowadziły Autorkę do stwierdzenia obecność osobnego stada śledzia zarażonego larwami Anisakis simplex, wchodzącego na tarło do południowego Bałtyku z Morza Północnego, podczas gdy do tego czasu śledzie bałtyckie uznawany były za wolne od tych nicieni. Wyniki tych pionierskich badań, prowadzonych pod patronatem Food and Drug Administration, miały ogromne znaczenie w prewencji zarażenia w Polsce ludzi i zwierząt, spowodowały też zmianę wymagań w technologii przetwórstwa rybnego. Wiedza ta była przekazywana także załogom polskich trawlerów podczas szesnastu tygodniowych kursów prowadzonych w latach 1974÷1979.

Pracę dydaktyczną dr Jadwiga Grabda rozpoczęła już w okresie przedwojennym, ucząc w warszawskim gimnazjum i liceum. W roku 1954 prowadziła wykłady z parazytologii dla studentów na Wydziale Biologii i Nauk o Ziemi Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu oraz szkolenia z zakresu ichtiopatologii dla rybaków, a w końcu lat sześćdziesiątych i na początku lat siedemdziesiątych w uczelniach w Olsztynie i Szczecinie.

Dr Jadwiga Grabda była współautorką znanych i cenionych książek jak „Słownik przyrodniczy” i „Słownik zoologiczny”. W roku 1971 wydane  zostały książki z serii „Katalog fauny Polski” pt „Kolcogłowy - Acanthocephala” i „ Pasożyty krągłoustych i ryb” w serii „Katalog Fauny Pasożytniczej Polski”.
Była autorką pierwszego polskiego opracowania na temat pasożytów ryb morskich. Monografia pt „Zarys morskiej parazytologii rybackiej” opublikowana w roku 1977, poszerzona i bogato ilustrowana, wydana została w formie książki w roku 1981 pod tytułem „Zarys parazytologii ryb morskich”, która pod angielskim tytułem ”Marine fish parasitology: An outline” doczekała się czterech wydań za granicą.

Dr Jadwiga Grabda była członkiem Polskiego Towarzystwa Parazytologicznego, Polskiego Towarzystwa Zoologicznego, Polskiego Towarzystwa Hydrobiologicznego, Polskiego Towarzystwa Przyrodników im. M. Kopernika. Odznaczona Złotym Krzyżem Zasługi, srebrną odznaką „Zasłużony Pracownik Morza”.

Była osobą o wyjątkowej skromności, pracowała do ostatnich dni swego czynnego życia, które pozostawiło trwały ślad w parazytologii.
Dr Jadwiga Grabda zmarła 20 listopada 1981 r. w Szczecinie. Spoczęła na Cmentarzu Centralnym w Szczecinie, kwatera 73E rząd 9 grób 2.



Opracowanie: E. Sobecka i A. Linowska
na podstawie: Acta Ichthyologica et Piscatoria 1982.(2):112-114
Wiadomości Parazytologiczne 1982(5/6): 565 - 572