Pro-memoria

Z ich dziedzictwa naukowego czerpiemy do dziś.

©Fot. archiwum rodzinne Hanny Piech z d. Grabda

Jadwiga Grabda z domu Siwak urodziła się 27 października 1907 roku w Warszawie. W latach 1927 ÷ 1932 studiowała zoologię na Wydziale Matematyczno-Przyrodniczym Uniwersytetu Warszawskiego. Już w tym czasie zainteresowała się parazytologią, którą zgłębiała pod opieką naukową prof. Konstantego Janickiego. Po ukończeniu rocznego Studium Pedagogicznego (1932/1933) i czteroletniej praktyce dydaktycznej uzyskała dyplom nauczyciela szkół średnich.

W roku 1933 podjęła pracę na stanowisku asystenta w Instytucie Biologii Doświadczalnej im. M. Nenckiego, a w roku następnym w Muzeum Zoologicznym w Warszawie. W roku 1933 prowadziła badania pasożytów ryb z Morza Czarnego w Biologicznej Stacji w Agigea w Rumunii, a w roku następnym w Biologicznej Stacji w Varnie w Bułgarii. Oba pobyty zaowocowały opublikowaniem kilku artykułów i zapoczątkowały zainteresowanie dr Jadwigi Grabdy tematyką pasożytów ryb morskich.

W latach 1946 ÷ 1954 pracowała w Zakładzie Parazytologii i Chorób Inwazyjnych Instytutu Weterynarii w Bydgoszczy na stanowisku adiunkta. Po likwidacji tego zakładu przeniosła się do Olsztyna, gdzie w Wyższej Szkole Rolniczej została kierownikiem Pracowni Chorób Ryb Instytutu Weterynarii, gdzie zajmowała się diagnozowaniem i zwalczaniem chorób ryb w gospodarstwach hodowlanych, w jeziorach i rzekach.

W 1963 roku na Uniwersytecie Warszawskim obroniła pracę doktorską zatytułowaną „Cykl życiowy i morfogeneza Lernaea cyprinacea L.”, którą w tym samym roku opublikowała w Acta Parasitologica Polonica. Od roku 1966 pracowała na stanowisku adiunkta w Zakładzie Chorób Ryb Instytutu Ichtiologii Wyższej Szkoły Rolniczej w Szczecinie.

Dr Jadwiga Grabda pozostawiła cenny i trwały dorobek z zakresu parazytologii, który obejmuje ponad 100 prac popularnonaukowych i naukowych, z których część zaginęła w okresie wojennym. Rozpoczęła go opublikowana praca magisterska pt. Ancyrocephalus vistulensis n. sp., un nouveau trematode parasite du silure (Silurus glanis L.)”. Zebrane podczas pracy w Instytucie Medycyny Weterynaryjnej wyniki badań opublikowane zostały w szeregu prac poświęconych pasożytom zwierząt domowych oraz metodom zwalczania inwazji pasożytniczych.

Do tematyki badań związanych z pasożytami ryb morskich powróciła pracując w Szczecinie. Tam też opublikowała liczne prace poświęcone biologii i taksonomii pasożytniczych widłonogów, w tym na podstawie własnych badań laboratoryjnych opisowi pełnego cyklu rozwojowego Lernaea cyprinacea L., a także faunie pasożytniczej wielu gatunków ryb.

W tym samym roku rozpoczęła badania patogenicznych dla człowieka larw trzeciego stadium nicieni Anisakis simplex. Badania dotyczyły biologii, a także czynników fizyczno-chemicznych regulujących żywotność i rozwój pasożyta. Po raz pierwszy in vitro zbadany został jego cykl rozwojowy. Dalsze badania doprowadziły Autorkę do stwierdzenia obecność osobnego stada śledzia zarażonego larwami Anisakis simplex, wchodzącego na tarło do południowego Bałtyku z Morza Północnego, podczas gdy do tego czasu śledzie bałtyckie uznawany były za wolne od tych nicieni. Wyniki tych pionierskich badań, prowadzonych pod patronatem Food and Drug Administration, miały ogromne znaczenie w prewencji zarażenia w Polsce ludzi i zwierząt, spowodowały też zmianę wymagań w technologii przetwórstwa rybnego. Wiedza ta była przekazywana także załogom polskich trawlerów podczas szesnastu tygodniowych kursów prowadzonych w latach 1974÷1979.

Pracę dydaktyczną dr Jadwiga Grabda rozpoczęła już w okresie przedwojennym, ucząc w warszawskim gimnazjum i liceum. W roku 1954 prowadziła wykłady z parazytologii dla studentów na Wydziale Biologii i Nauk o Ziemi Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu oraz szkolenia z zakresu ichtiopatologii dla rybaków, a w końcu lat sześćdziesiątych i na początku lat siedemdziesiątych w uczelniach w Olsztynie i Szczecinie.

Dr Jadwiga Grabda była współautorką znanych i cenionych książek jak „Słownik przyrodniczy” i „Słownik zoologiczny”. W roku 1971 wydane zostały książki z serii „Katalog fauny Polski” pt „Kolcogłowy - Acanthocephala” i „ Pasożyty krągłoustych i ryb” w serii „Katalog Fauny Pasożytniczej Polski”.
Była autorką pierwszego polskiego opracowania na temat pasożytów ryb morskich. Monografia pt „Zarys morskiej parazytologii rybackiej” opublikowana w roku 1977, poszerzona i bogato ilustrowana, wydana została w formie książki w roku 1981 pod tytułem „Zarys parazytologii ryb morskich”, która pod angielskim tytułem ”Marine fish parasitology: An outline” doczekała się czterech wydań za granicą.

Dr Jadwiga Grabda była członkiem Polskiego Towarzystwa Parazytologicznego, Polskiego Towarzystwa Zoologicznego, Polskiego Towarzystwa Hydrobiologicznego, Polskiego Towarzystwa Przyrodników im. M. Kopernika. Odznaczona Złotym Krzyżem Zasługi, srebrną odznaką „Zasłużony Pracownik Morza”.

Była osobą o wyjątkowej skromności, pracowała do ostatnich dni swego czynnego życia, które pozostawiło trwały ślad w parazytologii.
Dr Jadwiga Grabda zmarła 20 listopada 1981 r. w Szczecinie. Spoczęła na Cmentarzu Centralnym w Szczecinie, kwatera 73E rząd 9 grób 2.

Opracowanie: E. Sobecka i A. Linowska
na podstawie: Acta Ichthyologica et Piscatoria 1982.(2):112-114
Wiadomości Parazytologiczne 1982(5/6): 565 - 572 

Pracownik Państwowego Zakładu Higieny w Warszawie (1950–1971), ostatnia uczennica profesora Konstantego Janickiego, twórcy polskiej szkoły parazytologicznej. Odznaczona Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, Srebrną Odznaką Związku Pracowników Służby Zdrowia oraz Medalem 50−lecia Państwowego Zakładu Higieny w Warszawie. a za udział w Powstaniu Warszawskim – Warszawskim Krzyżem Powstańczym.

Dr Irena Iwańczuk urodziła się 27 marca 1907 roku w Warszawie. Po ukończeniu w 1928 r. Gimnazjum im. Królowej Jadwigi w Warszawie podjęła studia na Wydziale Matematyczno-Przyrodniczym Uniwersytetu Warszawskiego. Była uczennicą Profesora Konstantego Janickiego, a Jej kolegami na studiach i przyjaciółmi w następnych latach, był kwiat późniejszej polskiej zoologii i parazytologii. Niestety, śmierć rodziców i trudne warunki materialne, zmusiły ją, po uzyskaniu absolutorium w 1932 roku, do zajęcia się pracą zarobkową; początkowo dorywczą, a od 1936 r. w Dyrekcji Wodociągów i Kanalizacji miasta stołecznego Warszawy, najpierw w biurze, a następnie na stanowisku asystenta w Laboratorium Stacji Filtrów, gdzie prowadziła chemiczne, bakteriologiczne i biologiczne badania wody.

W czasie wojny, od 1940 r. uczestniczyła w konspiracji, początkowo w ZWZ, a następnie w Armii Krajowej; była żołnierzem Wojskowej Służby Kobiet, jako sanitariuszka. Uczestniczyła w Powstaniu Warszawskim, pełniąc służbę w szpitalach polowych, kolejno przy ulicy Polnej 34, Śniadeckich 11 i Marszałkowskiej 70. Ranna w Powstaniu, nie opuściła posterunku i po kapitulacji została wraz z rannymi ewakuowana do szpitala w Zeithain przy Stalagu IVB. Powróciła do kraju, również z rannymi, w sierpniu 1945 r. Za udział w Powstaniu Warszawskim została odznaczona Warszawskim Krzyżem Powstańczym.

Po powrocie do kraju ponownie podjęła pracę w Laboratorium Stacji Filtrów i wznowiła przerwane studia. W 1949 r. zdała zaległe egzaminy i 19 grudnia 1949 r. uzyskała na Wydziale Matematyczno-Przyrodniczym Uniwersytetu Warszawskiego stopień magistra filozofii w zakresie zoologii, wraz z anatomią porównawczą. Jej praca magisterska dotyczyła pasożytów gęsi i kaczek. Od 15 kwietnia 1950 r. pracowała w Państwowym Zakładzie Higieny w Warszawie w Oddziale Parazytologii, początkowo na stanowisku asystenta naukowego, a od 1953 r. po zdaniu egzaminu z parazytologii, na stanowisku adiunkta. W 1965 r. Pani Irena Iwańczuk na Wydziale Biologii i Nauk o Ziemi UW, za rozprawę pt. „Badania nad inwazją Lamblia muris Bensen, 1908, u białych myszy” wykonaną pod kierownictwem prof. dr Zdzisława Raabe, uzyskała stopień doktora nauk biologicznych.

W Państwowym Zakładzie Higieny dr Irena Iwańczuk prowadziła badania określające stopień zakażenia pasożytami dzieci ze żłobków, przedszkoli i szkół podstawowych oraz ludności Warszawy. Opracowywała metody parazytologicznych badań diagnostycznych, które następnie w formie zaleceń były przekazywane lekarzom i biologom Stacji Sanitarno-Epidemiologicznych oraz do klinik i szpitali. Prowadziła również badania epidemiologiczne, dotyczące obecności czynników zakaźnych pasożytów człowieka w środowisku zewnętrznym. Proponowała usprawnienia dezynfekcji elementów środowiska, mające na celu zmniejszenie ryzyka zakażenia się pasożytami przez ludzi. Współpracowała z Główną Poradnią Zdrowia Psychicznego, poradniami Międzyszkolnymi oraz Klinikami Pediatrycznymi szpitali w celu określenia zakażenia pasożytami jelitowymi dzieci oraz określenia wpływu, wywoływanych przez nie chorób inwazyjnych, na ich system nerwowy.

Opublikowała ponad 30 prac i komunikatów naukowych z zakresu parazytologii środowiskowej i lekarskiej. Organizowała i prowadziła szkolenia z zakresu parazytologii dla studentów Uniwersytetu i Akademii Medycznej oraz środowiska lekarskiego. Należy także podkreślić modelowy charakter Jej środowiskowych badań parazytologicznych, który w latach późniejszych wykorzystywano w pracach seminaryjnych i magisterskich na kierunkach biologicznych o charakterze pedagogicznym.
Odznaczona Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, Srebrną Odznaką Związku Pracowników Służby Zdrowia oraz Medalem 50−lecia Państwowego Zakładu Higieny w Warszawie.

Z końcem 1971 r. doktor Irena Iwańczuk przeszła na emeryturę. Dalej jednak żywo interesowała się sprawami parazytologii i parazytologów; utrzymywała kontakty z licznymi przedstawicielami tego środowiska. W ostatnich miesiącach swego życia, z wielkim zaangażowaniem, choć w zakresie ograniczonym, ze względu na wiek i brak możliwości opuszczania mieszkania, uczestniczyła w odnawianiu nagrobka swojego wielkiego nauczyciela, profesora Konstantego Janickiego, oraz w organizacji sesji naukowej poświęconej Jego pamięci.
Dr Irena Iwańczuk zmarła 9 listopada 2006 r. w Warszawie. Została pochowana na Cmentarzu Bródnowskim w Warszawie, kwatera D−2−12.

Opracowanie: A. Rocka
na podstawie: Kazubski S.L., Orecka-Grabda T. 2007. Dr Irena Iwańczuk (1907-2006) - pro memoriam.
Wiadomości Parazytologiczne 53: 387-389.
 

©Fot. Wiadomości Parazytologiczne 2008, 54: 267–271

Przewodniczący Oddziału Warszawskiego Polskiego Towarzystwa Zoologicznego, przewodniczący Oddziału Warszawskiego Polskiego Towarzystwa Przyrodników im. Kopernika, sekretarz IV Wydziału Towarzystwa Naukowego Warszawskiego, zastępca Sekretarza Generalnego TNW, współorganizator i sekretarz Komitetu Parazytologii PAN. Odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi oraz Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski.

Profesor Wincenty Lesław Wiśniewski urodził się w roku 1904 w Dobromilu (dawne województwo lwowskie). Do szkół powszechnych uczęszczał we Lwowie i w Wiedniu, a do średnich w Białej i we Lwowie.

Świadectwo dojrzałości uzyskał w 1923 roku w gimnazjum im. H. Jordana we Lwowie. W roku 1923 rozpoczął studia biologiczne na Uniwersytecie Warszawskim gdzie specjalizował się pod kierunkiem profesora Konstantego Janickiego. W latach 1927−1932 pracował jako młodszy asystent w Katedrze Zoologii i Anatomii Zwierząt na Wydziale Rolniczo-Lasowym Politechniki Lwowskiej. Stopień doktora filozofii uzyskał w 1930 roku na Wydziale Matematyczno-Przyrodniczym Uniwersytetu Warszawskiego. Rok później, dzięki rocznemu stypendium Funduszu Kultury Narodowej, rozpoczął badania nad pasożytami ryb w Jugosławii. W 1933 roku uzyskał ponownie roczne stypendium Funduszu Kultury Narodowej, tym razem na badania fauny cerkarii na Polesiu. W 1934 roku został mianowany starszym asystentem w Katedrze Zoologii Uniwersytetu Warszawskiego. W roku 1937 na Uniwersytecie Warszawskim uzyskał habilitację z zoologii.

W sierpniu 1939 roku został zmobilizowany do wojska. Całą kampanię wojenną przebył w 79. pułku piechoty, który walczył w ramach Armii generała Franciszka Kleeberga. Pod Kockiem dostał się do niemieckiej niewoli, z której po paru dniach udało mu się zbiec. Po kapitulacji Warszawy podjął próbę przedostania się do Francji z zamiarem wstąpienia do powstających tam polskich formacji wojskowych. W styczniu 1940 roku został aresztowany i osadzony w więzieniu, początkowo w Skolem, a następnie w Stryju i Charkowie. Za usiłowanie przejścia granicy został skazany na 3 lata obozu pracy. Dzięki umowie polsko-radzieckiej (Sikorski−Majski) z lipca 1941 roku, został zwolniony z obozu w Archangielsku. Następnie dotarł do Taszkientu, gdzie w generał Władysław Anders organizował Polskie Siły Zbrojne i wstąpił do wojska. Przebył w tej armii służbę w Persji, Palestynie, Egipcie i w czasie kampanii we Włoszech. Armię opuścił w stopniu porucznika. W grudniu 1946 został ewakuowany do Anglii i zdemobilizowany w maju 1947 roku. Zaraz po demobilizacji, powrócił do kraju.

W 1947 roku, profesor Wiśniewski rozpoczął pracę na Uniwersytecie Warszawskim jako docent etatowy, obejmując Zakład Zoologii. Rok później, został mianowany profesorem nadzwyczajnym i kierownikiem Katedry Zoologii Ogólnej, która została przemianowana na Katedrę Biologii, obejmującą sześć zakładów, w tym Zakład Parazytologii. Profesor Wiśniewski pełnił liczne funkcje organizacyjne: był kierownikiem dydaktycznym kierunku biologicznego na Wydziale Matematyczno−Przyrodniczym, prodziekanem tego Wydziału, a także organizatorem Wydziału Biologii i Nauk o Ziemi, a następnie dziekanem tego Wydziału (1951-1952). Wykładał na kursach dla młodej kadry w Dziwnowie i Kortowie. Intensywnie działał też w Towarzystwach Naukowych, będąc przewodniczącym Oddziału Warszawskiego Polskiego Towarzystwa Zoologicznego, przewodniczącym Oddziału Warszawskiego Polskiego Towarzystwa Przyrodników im. Kopernika, sekretarzem IV Wydziału Towarzystwa Naukowego Warszawskiego (1948–1952) i zastępcą Sekretarza Generalnego TNW, a także współorganizatorem Komitetu Parazytologii PAN, a od 1952 roku jego sekretarzem naukowym. W roku 1956 otrzymał Złoty Krzyż Zasługi za działalność w Towarzystwie Wiedzy Powszechnej.

Powojenna działalność naukowa profesora Wiśniewskiego koncentrowała się wokół biocenozy jeziornej nie tylko pod kątem występowania w niej pasożytów, ale też zależności fauny od typu limnologicznego zbiornika. Były to zagadnienia zupełnie nowe, wcześniej nie podejmowane przez nikogo. Miał to być obraz krążenia pasożytów w biocenozie jeziornej poprzez dobór żywicieli w kolejnych fazach cyklu rozwojowego. W swoim długofalowym programie naukowym profesor Wiśniewski przewidywał wykorzystanie trzech typów zbiorników wodnych: silnie zeutrofizowane jezioro Drużno, mezotroficzne jezioro Gołdapiwo i zachowujące jeszcze charakter oligotroficzny jezioro Północne Mamry. Rezultaty pierwszych trzech lat pracy nad jeziorem Drużno zostały opublikowane w 1958 roku w sześciu pracach szczegółowych, a ogólniejsze wyniki ogłosił w pracy „Zagadnienia biocenotyczne w parazytologii”. Opracowanie pozostałych jezior i podsumowanie osiągniętych wyników uniemożliwiła przedwczesna śmierć profesora. Materiały z Gołdapiwa i Północnych Mamr opracowane zostały tylko w pracach szczegółowych przez współpracowników: Teresę Sulgostowską, Lenę Jarecką, Wandę Korpaczewską i Bożenę Grabdę−Kazubską. Te szeroko zakrojone badania ekologiczne do dziś budzą uznanie i zainteresowanie wielu badaczy. W opublikowanej w 2004 roku przez Geralda W. Escha książce „Parasites, people and sites. Essays on field parasitology”, autor powraca do badań profesora Wiśniewskiego nad eutroficznym jeziorem Drużno i jednoznacznie stwierdza, że wybiegają one daleko naprzód w porównaniu z ówczesnymi badaniami z zakresu parazytologii ekologicznej.

Dorobek naukowy profesora Wiśniewskiego obejmuje 35 publikacji (w tym 7 artykułów) i 7 opracowań redakcyjnych „Zeszytów problemowych Kosmosu. W swoich pracach opisał m. in.: nowy gatunek tasiemca - Archigetes cryptobothrius; opracował rodzaj Archigetes pod kątem anatomii, histogenezy, systematyki i biologii; opisał cykl rozwojowy Cyathocephalus truncatus; badał gatunki przywr w stadium metacerkarii i opisał nowe: Psilostomum progeneticum, Nicolla testiobliquum oraz Cyathocotyle opaca, a także nowe gatunki postacidorosłych: Crepidostoimum similie, Coitocoecum proawitum i cerkarię Cercaria dubia; opracował cykl rozwojowy przywry Parafasciolopsis fasciolaemorpha; a także opracował systematykę przywr z rodziny Coitocaecidae, w obrębie której utworzył nowe rodzaje Nicolla i Ozakia.

Profesor Wiśniewski zmarł 24 sierpnia 1958 roku w Węgorzewie (województwo warmińsko−mazurskie), w czasie badań terenowych prowadzonych nad jeziorem Mamry Północne we wsi Ogonki. Otrzymał pośmiertnie Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski. Pochowany jest na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach, kwatera II B 28, rząd 1, grób 11.

opracowanie: A. Cybulska
na podstawie: Niewiadomska K., Sulgostowska T. 2008. Prof. dr Wincenty L. Wiśniewski – sylwetka i działalność naukowa.
Wiadomości Parazytologiczne. 54: 267–271.
 

Członek założyciel Polskiego Towarzystwa Parazytologicznego (1948); wieloletni pracownik Instytutu Medycyny Morskiej i Tropikalnej w Gdyni; kierownik Zakładu Parazytologii Tropikalnej; specjalista w dziedzinie akaroentomologii medycznej, głównie komarów malarycznych.

Prof. Jadwiga Lachmajer urodziła się 26 października 1907 r. w Haliczu (dawne woj. stanisławowskie). W latach 1927–1932 studiowała na Wydziale Matematyczno-Przyrodniczym Uniwersytetu Poznańskiego. W latach 1932–1939 pracowała jako nauczycielka przyrody w Tomaszowie Lubelskim. Okres okupacji spędziła w Warszawie i Krakowie utrzymując się z lekcji prywatnych. W 1946 r. przyjechała do Gdańska i podjęła pracę w Instytucie Medycyny Morskiej i Tropikalnej i w krótkim czasie została kierownikiem Pracowni Entomologii Medycznej. Stopień doktora uzyskała w 1950 r. na Wydziale Matematyczno-Przyrodniczym Uniwersytetu im. M. Kopernika w Toruniu a w 1965 r. tytuł profesora nadzwyczajnego. W latach 1959–1977 była kierownikiem Zakładu Parazytologii IMMiT (od 1972 r. Zakładu Parazytologii Tropikalnej).

Główny przedmiot badań prof. J. Lachmajer to faunistyka, występowanie, ekologia, biologia, fizjologia i zwalczanie komarów (Culicidae), przede wszystkim komarów malarycznych (Anophelinae); faunistyka i ekologia Ixodidae; występowanie i rola epidemiologiczna różnych grup hematofagicznych stawonogów, w tym również pasożytów zewnętrznych drobnych ssaków w ogniskach naturalnych tularemii i kleszczowego zapalenia mózgu na terenie kraju. Była wieloletnim krajowym ekspertem d/s Culicidae – opracowywała wytyczne do zwalczania komarów w Polsce; kierowała pracami akaroentomologicznymi w międzyinstytutowych ekspedycjach naukowych organizowanych przez MZiOS w celu opracowania biocenozy naturalnych ognisk tularemii na Pomorzu Zachodnim (1953) i kleszczowego zapalenia mózgu w Puszczy Białowieskiej (1955–1956).

Prof. Jadwiga Lachmajer jest autorką ponad 100 publikacji, w tym 9 rozdziałów do książek, oraz scenariusza filmu popularno-naukowego pt. „Komar widliszek” (Nagroda na Festiwalu Filmów Oświatowych – Montreal’67).

Była członkiem licznych gremiów naukowych, m.in. Rady Naukowej IMMiT w Gdyni (1962–1977), Rady Naukowej Instytutu Parazytologii PAN w Warszawie (1972–1974), Komitetu Parazytologii PAN (1972–1977), Przewodniczącą Zespołu Specjalistycznego Culicidae przy Komitecie Parazytologii PAN (1965–1968), Przewodniczącą Ogólnopolskiego Zespołu Dipterologów (1960–1972), organizatorem Oddziału Gdańskiego Polskiego Towarzystwa Entomologicznego (1969). Była członkiem założycielem Polskiego Towarzystwa Parazytologicznego (1948) i pełniła w nim wiele funkcji, m.in. skarbnika Zarządu Głównego (1950–1956), członka Sądu Koleżeńskiego (1970–1973), przewodniczącej Komisji Akaroentomologii ZG (1964–1972) oraz przewodniczącej Oddziału Gdańskiego (1964–1972).

Za swoje zasługi została odznaczona Złotym Krzyżem Zasługi (1958), Krzyżem Kawalerskim OOP (1964), Odznaczeniem MZiOS „Za Wzorową Pracę w Służbie Zdrowia” (1962), Nagrodą II Wydz. PAN (1974), Odznaczeniem „Zasłużony dla Ziemi Gdańskiej” (1977), Złotą Odznaką PTEnt. (1986) oraz Medalem 50. lecia PTP.

Prof. Jadwiga Lachmajer zmarła 19 marca 2001 r. w Gdyni. Została pochowana na cm. Srebrzysko w Gdańsku-Wrzeszczu; rejon IX kwatera KWIV rząd 8 nr grobu 2.

Opracowanie: Anna Rocka
na podstawie: Wegner Z. 2004. Wspomnienie pośmiertne o śp. Profesor Jadwidze Lachmajer (1907-2001).
Wiadomości Parazytologiczne 50: 343-350. 

©Fot. archiwum rodzinne Hanny Piech z d. Grabda

Przewodniczący Podkomisji Nauk Zoologicznych Komitetu Organizacyjnego II Kongresu Nauki Polskiej (1971-1973), członek komitetów: Zoologii, Parazytologii, Hydrobiologii i Nauk Zootechnicznych Polskiej Akademii Nauk, Rady Głównej Szkolnictwa Wyższego, rad naukowych: Instytutu Parazytologii PAN, Zakładu Biologii Wód PAN, Morskiego Instytutu Rybackiego w Gdyni, Instytutu Rybactwa Śródlądowego w Olsztynie, Centralnej Komisji Kwalifikacyjnej ds. Kadr Naukowych w pierwszej kadencji (1973-1976). Założyciel i wieloletni Redaktor Naczelny naukowego czasopisma anglojęzycznego "Acta Ichthyologica et Piscatoria".

Urodził się 18 kwietnia 1908 r. w Warszawie. W roku 1934 po studiach przyrodniczych na Uniwersytecie Warszawskim uzyskał tytuł magistra filozofii w zakresie zoologii z anatomią, a w 1938 - absolutorium na Wydziale Weterynaryjnym tego uniwersytetu. Bezpośrednio po studiach został przyjęty na stanowisko asystenta w Katedrze Histologii i Embriologii. W kwietniu 1939 otrzymał stypendium specjalizacyjne w zakresie chorób ryb w pracowni parazytologa Konstantego Janickiego. Stopień naukowy doktora nauk przyrodniczych zakresie parazytologii uzyskał na Uniwersytecie Marii Skłodowskiej-Curie w Lublinie w roku 1945 na podstawie rozprawy doktorskiej pt. O budowie i powstawaniu cysty u przywry Nematobothrium sardae. W 1949 r. otrzymał dyplom lekarza weterynarii. W 1954 r został profesorem nadzwyczajnym, a w 1963 r. – profesorem zwyczajnym.

Praca zawodowa Prof. Grabdy łączyła aspekty praktyczne, naukowe i dydaktyczne. W 1946 r. współorganizował w Bydgoszczy Pomorski Oddział Instytutu Weterynarii, w którym kierował Zakładami Parazytologii i Chorób Ryb. W latach 1952-1954 był kierownikiem Katedry Zoologii w Wyższej Szkole Rolniczej we Wrocławiu oraz prodziekanem Wydziału Zootechnicznego (1952-1953) tej uczelni. Od 1954 r. współtworzył Wydział Rybacki w Wyższej Szkole Rolniczej w Olsztynie, gdzie kierował Katedrą Ichtiobiologii i Zakładem Chorób Ryb oraz dwukrotnie był dziekanem Wydziału Rybactwa. Pełnił również funkcję rektora tej uczelni w latach 1958-1961. Od 1966 r. pracował w Akademii Rolniczej w Szczecinie, pełniąc od roku 1969 funkcję prorektora ds. nauki. Do 1978 r. kierował Instytutem Ichtiologii oraz Zakładem Chorób Ryb.

Przez wiele lat był prezesem zarządu Okręgu Ligi Ochrony Przyrody w Szczecinie i przyczynił się do powołania pierwszego w kraju Miejskiego Konserwatora Przyrody. Praca i wysiłek prof. Eugeniusza Grabdy zostały docenione przez środowisko naukowe. Za swoją działalność otrzymał wiele nagród i odznaczeń, m.in. Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (1993 r.), odznaczenia akademickie i medale towarzystw naukowych oraz tytuł doktora honoris causa Akademii Rolniczo-Technicznej w Olsztynie, a w 1989 na wniosek Wydziału Rybactwa Morskiego i Technologii Żywności otrzymał tytuł doktora honoris causa Akademii Rolniczej w Szczecinie. W 1992 r. został odznaczony medalem im. prof. Kazimierza Demela, patrona polskich badaczy mórz.

Jest autorem i współautorem ponad 300 prac naukowych i popularno-naukowych z zakresu zoologii, parazytologii, rybactwa i ochrony przyrody, a także następujących wydawnictw książkowych: „Rybak w służbie ochrony przyrody” (1948), „Choroby owiec” 1952, „Słownik zoologiczny” (1952), „Choroby trzody chlewnej” 1953, „Polskie słownictwo parazytologiczne” (1964), „Zoologia: Bezkręgowce” (1984), „Polskie nazewnictwo popularne : krągłouste i ryby - cyclostomata et pisces” (1991), „Pasożyty ptaków. Tasiemce – cestoda”, z serii Katalog Fauny Pasożytniczej Polski (1992).

Podczas swej wieloletniej pracy dydaktycznej wykładał zoologię, parazytologię weterynaryjną i rybacką, systematykę ryb. Był promotorem lub recenzentem ponad 100 prac magisterskich i 23 prac doktorskich. Jego misja nauczania obejmowała również zagadnienia praktyczne. Prowadził szereg kursów dla lekarzy weterynarii, a wraz z żoną dr Jadwigą Grabą dla rybaków i technologów przetwórstwa rybnego.

Prof. Eugeniusz Grabda był osobą o wyjątkowej pogodzie ducha, życzliwą, powszechnie cenioną i lubianą przez współpracowników i studentów. Współorganizował powojenną naukę w zakresie zoologii, ichtiologii i parazytologii. Jego imię nosi jedna z ulic Olsztyna.
Prof. dr hab. Eugeniusz Grabda zmarł 12 maja 1997 r. w Szczecinie. Spoczął na Cmentarzu Centralnym w Szczecinie, kwatera 73E rząd 9, grób 2.


Opracowanie: E. Sobecka i A. Linowska
na podstawie: Acta Ichthyologica et Piscatoria 1997(1),
Encyklopedia Warmii i Mazur,
materiały własne
 

  PTP

Polskie Towarzystwo Parazytologiczne
prowadzi i promuje prace naukowo - badawcze z zakresu parazytologii, popularyzuje zagadnienia parazytologiczne, reprezentuje polską parazytologię i parazytologów w kraju i zagranicą. 

Zarząd PTP

Zakład Parazytologii
Uniwersytet Wrocławski
Przybyszewskiego 63
51-148 Wrocław

ptp@ptparasit.org.pl

+48 71 375 63 66

+48 71 375 62 14